Jedna od velikih američkih talenata bila je i muzičarka Bili Holidej. Namučena tamnoputa diva, sklona da razumije i posluša svakog osim sebe. Evo, odmah da kažem da nijesam baš najbolji njen poznavaoc. Slušao sam neke njene pjesme, ali djelić iz njene biografije me inspirisao da napišem o kraju života osobe, koja je samo jedna u nizu sa sličnom sudbinom.

Njena smrt, ali i sam život u Americi prve polovine dvadesetog vijeka tamnoputih ljudi, pa i Bili, bili su teški. Doživjela je za crnkinju veliki uspjeh, zahvaljući svom glasu i pjesmama zasnovanim na patnji i melanholiji života njenog naroda, koje su izražavali u bluz, gospel i džez muzici. Odala se kao i veliki broj umjetnika prije, a posebno posle nje, porocima. Ovo je sve koštalo života, kao i loša procjena ljudi, pa i partnera sa kojima je živjela.

Krajem pedesetih godina jedna crnkinja, iako poznata džez muzičarka, umirala je u rasističkoj Americi, od bolesti izazvanih zavisnošću i bila je u apstinencijalnoj krizi. To je doba čuvenih govora Martina Lutera Kinga i bojkota autobusa od strane crnačkog stanovništva. I baš u tim groznim i nečovječnim uslovima, umirala je žena od posledica onoga zašto su često optuživali njen narod, još tada, a i posle. Od narkomanije i alkoholizma. Da, poznati su crnački bluz i džez barovi iz toga doba, koji se ne bi mogli pohvaliti trezvenim ljudima niti moralnim pjevačicama. Ali to je bio njihov način da prikriju duboku tugu nasleđenu arhetipskim simbolima nesvjesnog generacijama unazad.

Bili Holidej je kao što rekoh previše vjerovala ljudima, tako i svom partneru u vrijeme dok je umirala. Ali i sličnim ljudima iz tog okruženja. Valjda je to usud umjetnika, da stvaraju dobru muziku, slike, crteže, filmove, fotografije, ali da ne prepoznaju najočiglednije stvari, da budu ludi za ovaj svijet, slično jurodivcima u hrišćanstvu. Ostala je u trenutku smrti sa samo 70 centi na računu, a da to nije ni znala. Njen tadašnji partner joj je pokupio sav novac. Čovjek, koji je bio zadužen da joj donese dozu heroina, to nije učinio nego je sam upotrebio, jer je i on bio zavisnik. Bili je ostala sama, potpuno oslabljenog organizma, a naročito jetre, koju je upropastio dugogodišnji alkoholizam.

Apstinencija sa takvim stanjem za nju je bila pogubna. Vjerovatno su joj u tom stanju dolazile sve slike nesreće i tuge njenog naroda u drastično hipertrofiranom obliku. Sva diskriminacija i bol njen izvan zajednice i u okviru iste. Priče njenih i drugih baka i staraca u okviru crne zajednice o njihovim životima, ne toliko udaljenim od perioda kad je Bili bila dijete. Da, i tada je život crnaca bio težak, a malo ranije tretirani su kao životinje, i to one prema kojima se zli ljudi okrutno ophode. Sa svim tim slikama i velikim bolom, duševnim i psihičkim otišla je Bili Holidej, ostavivši veliko nasleđe ne toliko obimno, ali po vrijednosti ogromno.

Draga Bili, Carstvo ti Nebesko.

Miloš Lalatović