“Što majstori za dan ga sagrade,

To sve vila za noć obaljuje“

                                                      -Zidanje Skadra-

Mnogo je vode proteklo Dunavom nakon što je stara kladovska tvrđava, sa statusom spomenika kulture velikog značaja,  ruinirana a onda i delom porušena od strane propagatora “siromaštva u jednakosti“, a na račun rušenja od strane investitora JP Hidroelektrane Đerdap  izgrađena zgrada za arheološki muzej i fiskulturna gimnazijska sala, da bi se tek posle  petooktobarskih promena u javnosti otvoreno postavilo pitanje odgovornosti za takvo stanje. Beogradski “Danas“ 17.1.2001.g. publikovao je tekst “Putevima opštinske politike u ulturi- RUŠILAČKI KONSTRUKTIVIZAM“:

“Noseći ime koje po jednima potiče od keltske reči za groblje, po drugima od opustošenih šuma, a po trećima od srednjevekovne kaznionice, i danas izdašno zasejano tragovima burne prošlosti, Kladovo u novije doba doživljava sudbinu kulturne pustinje, prevashodno zahvaljujući sistematskom višedecenijskom nemaru svojih poslenika. U želji da afirmiše program materijalne i duhovne obnove, lokalni ogranak Demokratske stranke Srbije krajem prošle godine uputio je apel ministru kulture, za pomoć u eliminaciji štetenog dejstva ignorantskog odnosa prema nacionalnom nasleđu, ukazujući na alarmantno stanje u kome se, sa statusom spomenika kulture velikog značaja, Stari kladovski grad nalazi. Lokalitet koji je “Hazarskom rečniku“ poslužio kao potka za jedno od najlepših štiva srpske književnosti, danas znatnim delom predstavlja ruinu “oplemenjenu“ ilegalnim građevinskim pothvatima, “azilom“ za stoku domara nižerazrednog fudbalskog kluba, stacioniranom u jednom od objekata “pod zaštitom države“, ali i za socijalno ugrožene kategorije stanovništva od kojih se nekolicina uselila u turske kazamate- mesto gde je na izmaku 17. Veka zatočen grof Đorđe Branković, autor znamenite “Slavenoserbske hronike“ i zagovornik ideje o Ilirskoj despotovini. -Mnogo je vode proteklo rekom bezumlja kada je u pitanju kultura nacionalnog značaja, ali ono što nas je rezigniralo je činjenica da je projekat predloga mera za zaštitu kladovske tvrđave, urađen od strane Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, na licu mesta pre dvadesetak godina realizovan tako da su dva impozantna objekta, zgrade topovnjače, u najbolje sačuvanom stanju i tzv. konjušnice, do temelja srušene voljom opštinskih čelnika, kako bi se zauzvrat od Javnog preduzeća Hidroelektrane Đerdap, pozivanjem na podizanje nivoa podzemnih voda usled izgradnje hidroelektrane Đerdap 2, što, paradoksalno, nije smetalo da jedan drugi objekat, ukopan u zemlju u neposrednoj blizini, u sastavu istog kompleksa ostane očuvan, iskamčio novac za izgradnju proširene verzije izložbenog prostora arheološke građe (danas kao prava retkost u svetu, preimenovan u arheološki muzej bez depoa) i srednjoškolskog obrazovnog centra. O “vizionarskom“ promišljanju dalekosežnih promašaja slikovito govori aktuelno stanje novoizgrađenih objekata “stvaralačkim rušenjem spomenika kulture“. Zgrada muzeja svoje centralno mesto prepustila je gipsanim kopijama vrednih arheoloških eksponata… pa se samo kao vizionarstvo može okvalifikovati nečija kalkulacija da će kreativni destruktivni čin u odnosu na ove zgrade, biti osnov zidanja  novih Potemkinovih sela… Građanima Kladova preostaje da povrate veru u nastojanja da njihova kulturna baština ne bude više samo, kako to Milorad Pavić za ovaj prostor u svom “Rečniku“ navodi, mesto preko koga vreme prelazi s juga na putu ka severu, već i solidna osnova za preobražaj potencijalne u ostvarenu moć demokratije, u čemu im izmenjeni politički ambijent očigledno ide na ruku.“

Po nalogu pomoćnika ministarstva kulture izvršen inspekcijski nadzor u Starom gradu (Fetislam) kojom je prilikom konstatovan veliki broj propusta nastalih nemarom rukovodstva SO Kladovo, ali i Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Nišu- subjekata  zaduženih za staranje o ovom kulturnom dobru- što je rezultiralo  predlogom ministru da se pristupi uklanjanju bespravno podignutih objekata i iseljenju stanara turskih kazamata, te da se preduzmu hitne mere zaštite, kako bi se zaustavilo dalje propadanje .

Proteklo je i od tada još mnogo vode Dunavom a prizivani preobražaj sveo se na kakvo-takvo funkcionisanje arheološkog muzeja Đerdapa, izgradnju u Fetislamu novih  objekata vizitorskog centra na mestu starih, odlukom vlasti porušenih objekata u sastavu spomenika kulture, osnivanje i još brže gašenje “Javnog preduzeća tvrđava Fetislam“.

BROD U BOCI

Priča počinje ovako, kako beleži Borba od 27.10.1966.g. perom Đorđa Vranješevića: “Kako zaštititi istorijska spomenike, premestiti ih i konzervirati, a da oni ne iz gube od svoje istorijske vrednosti – to su pitanja kojima se bavi Zavod za zaštitu istorijskih spomenika Srbije, Sreska komisija za Đerdap i još neke naučne institucije u zemlji. Arheološki institut će u saradnji sa negotinskim muzejem proučiti ove lokalitete i očuvanije konzervirati i predati Muzeju, dok će one koji se potapaju snimiti; premda je bilo predloga da se ovi eksponati raspodele muzejima širom zemlje, zahtev Kladovljana je da se oni za sada čuvaju u Beogradu i Negotinu, a kasnije da se vrate Kladovu pošto se planira da se na samoj brani sa naše strane otvori muzej Đerdapa sa svim njegovim znamenitostima od najstarijih eksponata do dokumenata sa izgradnje hidrosistema; Kladovljani su u ovom zahtevu odlučni i pozivaju se na zakon po kome eksponati  pripadaju opštinama na čijem su području nađeni“.

1964.g. formirana je Republička komisija za naučna istraživanja i zaštitu spomenika kulture i prirode u Đerdapu, sa zadatkom  upravljanja svim istraživačim radovima. Za predsednika je imenovan prof Lazar trifunović sa Filozofskog fakulteta u Beogradu. Na čelu potkomisije za arheološka istraživanja bio je dr Vladimir Kondić. U istraživanjima su učestvovali: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Narodni muzej, Gradski muzej u Beogradu, odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta, Arheološki institut, Vojni muzej JNA, narodni muzeji u Vršcu, Nišu, Požarevcu, Zaječaru i Negotinu, Muzej Srema u Sremskoj Mitrovici…

Istodobno, u određenim političkim krugovima lokalnog nivoa zagovarano je podizanje  muzeja  Đerdapa u Donjem Milanovcu, pozivom na projekat negotinskog muzeja i podršku opštine Majdanpek. O tome nastavnik istorije donjomilanovačke osnovne škole Jovica Orlović 3.12.1968.g. piše u  Borbi  tekst “Osnovaće se muzej Đerdapa“, uz navođenje da o tome izveštava sa lica mesta- iz Karataša: “Karataš, decembra. U Đerdapskoj klisuri, na osnovu višemesečnih diskusija, prišlo se  osnivanju još jedne kulturne institucije  jedine ove vrste u čitavom kraju- Muzej Đerdapa. Zamisao osnivanja muzeja sasvim, je, opravdana, pošto rejon Đerdapske klisure spada u jedinstveni i veoma značajan arheološko- etnografski „punkt“. Pošto će mnogobrojna naselja Tekija, Sip, Golubinje, Donji Milanovac i Dobra, biti potopljeni izgradnjom hidroenergetsko-plovidbenog sistema „Đerdap“, istovremeno se prišlo sakupljanju istorijsko- arhivskog materijala i eksponata. Na ovaj način u budućem muzeju Đerdapa naćiće se svi potrebni podaci i literatura, u cilju dalje studioznijeg proučavanja priobalnih naselja u Đerdapu. Sporno je jedino pitanje lokacije budućeg muzeja, pošto postoje dve mogućnosti. Stručnjaci- muzejski radnici sa područja Timočke Krajine- predlažu Karataš- novo naselje, udaljeno osam kilometara od Kladova, pošto će i ostali eksponati: vezani za razvoj hidroelektrane „Đerdap“ biti smešteni na Karatašu. Zbog  toga treba objediniti sve eksponate i istorijsko- etnografske vrednosti sa područja Đerdapske klisure, i osnovati muzej u Karatašu. Postoji i predlog da se muzej Đerdapa locira u Novom Milanovcu  pošto je Novi Milanovac središte ‘Đerdapske klisure i najveće naselje u Đerdapu. Osim toga u ovom rejonu nalaze se oko četrdesetak arheoloških i etnografskih spomenika kulture, kao i «niz spomenika istorijske vrednosti, od kojih mnogi predstavljaju jedinstve nu kulturno- istorijsku baštinu naše prošlosti. Pre sveta „Tabula Trajana“ Lepenski vir, Golubački grad, Čezava, Ravna i veći broj rimsko-vizantijskih kastruma (utvrđenja). Istovremeno, u toku je jedinstvena kulturna akcija, najveća ove vrste dosad, koja obuhvata spasavanje Trajanove table i Lepenskog vira (u projektu), za čiju će se „selidbu“ utrošiti oko 450 miliona starih dinara. Oba spomenika kulture biće povezana budućom Đerdapskom magistralom, a pošto se nalaze u rejonu Donjeg Milanovca, opravdano je, da muzej Đerdapa bude upravo ovde. Bez obzira na lokaciju već sada je jasno da će budući muzej Đerdapa biti jedinstvena kulturno-naučna institucija, i deo Đerdapskog etno- parka, koji je, takođe, u projektu. Najveće priznanje, bez sumnje, pripada Muzeju Krajine, iz Negotina, koji se angažovao na izradi projekta Muzeja Đerdapa, kao i ostalim kulturnim radnicima Porečja i Timočke Krajine, i razumevanju opštine Majdanpek.“

Pored toga što su značajni eksponati predati na (privremeno) čuvanje Muzeju Krajine u Negotinu, kako je zabeleženo u muzejskim analima za 21. decembar 1965., “Upravnik Muzeja Lekić i arheolog Muzeja Gavrović bili su u Kladovu radi izrade plana za postavljanje izložbe (stalne) u holu novog hotela. O tome se tom prilikom konsultovali sa predsednikom SO Kladovo Banetom Manzalovićem i rukovodiocem HE Đerdap Arsom Paunkovićem.“

Đurđe Bošković, direktor Arheološkog instituta u Beogradu, kojoj ustanovi je inače bilo povereno  organizovanje i izvođenje naučnih arheoloških istraživanja na Lepenskom Viru,  19.8.1968.g. obratio se javnosti pismom beogradskoj “Borbi“ ukazujući na problem čuvanja arheološkog blaga sa lokaliteta u Đerdapu, posebno na prisutne dileme u stručnim krugovima- da će nalazi biti odneti sa lokaliteta i predati muzejima u Beogradu, radi čuvanja i izlaganja, da li podići “savremeni muzej na teritoriji Đerdapa“ ili smeštaj izvršiti u već postojeće muzeje, (uključujući negotinski, požarevački, vojni…). Zalagao se da odluku donese posebna stručna komisija. Đurđe Bošković, zajedno sa Lazarom Trifunovićem  ima zasluge i za organizovanje prve izložbe na temu “Stare kulture Đerdapa“ u novoosnovanoj Galeriji Srpske akademija nauke i umetnosti u Beogradu 1969.g.

“Muzejsko pitanje“  razmatrano je i od strane čelnika Zavoda za zaštitu spomenika kulure, otud iz 1969.g. potiče diplomatskim jezikom izneto mišljenje Dobroslava St.Pavlovića: “Na kraju, y okviru svih delatnosti koje izaziva izmenjeni vodostaj Dunava, postavlja ce i pitanje određivanja pogodnog izloženog prostora za otkriveni i spašeni arheološki i ostali spomenički inventar, kao i za izlaganje tehničke i druge dokumentacije o onome što je zauvek nestalo ili ostalo pod podom a od značaja je za proučavanje razvoja kultura sa ovog područja. I y tom pogledu Republički zavod za zaštitu spomenika kulture y Beogradu ima svog aktivnog udela, rukovodeći ce jednom od osnovnih svrha zaštite spomenika kulture -zadovoljenju kulturnih potreba zajednice.“

O problemu čuvanja nalaza slikovito svedoči okolnost da su 1969.g. ulomci keramičkih posuda, sitni predmeti od bronze i kosti, kao i cele posude sa lokaliteta Karataš, smešteni u prostorijama Turističkog saveza u Kladovu. Ostalo je zabeleženo, predmete je pre dolaska arrheologa na teren sakupio i sačuvao profesor Milutin Nikolić iz Kladova.Kako se ispostavilo, najveći deo kulturnog blaga  prenet je u Beograd, delom je pohranjen u negotinskom muzeju, a specijalizovani-arheološki muzej Đerdapa stajao je kao slovo na papiru. Naime, arheološka građa je, po pravilu, ostajala pri institucijama koje su organizovale i rukovodile iskopavanjima: Arheološki institut u Beogradu, Filozofski fakultet u Beogradu, razni muzeji…

25.10.1978.g. Narodni muzej u Beogradu u saradnji sa Filozofskim fakultetom, Arheološkim institutom, Savezom za kulturu i socijalističko obrazovanje SR Rumunije i Muzejem Đerdapa u Drobeti-Turnu Severin Rumunija,  priredio je izložbu “Arheološko blago Đerdapa“ sa nalazima otkrivenim u periodu 1964-1970.g.

Istraživanja su nastavljena u periodu 1978-1994.g. povodom izgradnje druge hidroelektrane, nizvodno od Kladova saglasno naučno-istraživačkom projektu i programu kojim je rukovodio dr Vladimir Kondić, direktor Narodnog muzeja i Arheološkog instituta. Konstituisanu su i, prvo komisija, potom Odbor za staranje o kulturnim dobrima od izuzetnog značaja na području Đerdapa, predsednik  akademik Milutin  Garašanin. Deo iskopanog materijala pohranjen je u tzv.“terenskom centru (za konzervaciju pokretnih nalaza) sa priručnim depoom koji se razvio na lokalitetu Dijana/Kladovo“ a veliki deo zbrinut je u Narodnom muzeju u Beogradu. Jedna od okosnica delovanja bio je “Samoupravni sporazum o udruživanju sredstava koja će biti korišćena za zaštitu kulturnih dobara na području akumulacije HE Đerdap 2“, potpisanog  18.12.1979. u Narodnom muzeju u Beogradu . Za period 1979-1983. “udružena su“ sredstva u iznosu 92.400.000 dinara “za potrebe arheoloških istraživanja, zaštite i konzervacije pokretnih i nepokretnih psomenika kulture…“. Pored državnih organa, učesnici sporazuma bili su opštine Kladovo i Negotin , “Osnovna zajednica nauke regiona Zaječar“, privredni subjekti iz oblasti turizma.

Povodom izgradnje dve dunavske hidroelektrane istraživana su  rimska utvrđenja na dunavskom limesu: Veliki Gradac– Taliata, Veliko i Malo Golubinje, Hajdučka vodenica, Tekija – Transdierna, Karataš – Diana, Sip, Donje Butorke, Trajanov most– Pontes,  neimenovana u Rtkovu, Milutinovcu, LJubičevcu, Brza Palanka– Egeta, Ušće Slatinske reke, Mihajlovac – Clevora, Muora Vagei, Borđej i Prahovo – Aquae.

Intencije lokalnih trudbenika i poslenika kulture, poput onih iz 1968.g. o podizanju muzeja u Novom Milanovcu a po projektu negotinskog muzeja,  išle su i dalje, pa je 25.maja 1982.g. sa namerom “da trajno sačuvaju uspomenu na druga Tita, koji je prvi put posetio Kladovo 1959.g. brodom “Krajina“ i njime gotovo dve decenije plovio Dunavom i Savom posećujući mnoge naše gradove, a potom još pet puta dolazio u Đerdap“, obznanjena inicijativa kladovskih brodograditelja “da se brod “Krajina“ adaptira i preuredi u ploveći muzej“. Rašomonijada  oko izgradnje a potom čuvanja i prikupljanja arheološke muzejske zbirke  doprinela je predstavi da se i Muzej Đerdapa nasukao na hridi nerazumevanja.

Za praćenje dalje sudbine muzejskih predmeta ilustrativan je novinski članak, publikovan u dnevnom listu ‘‘Borba“ 29.8.1995:

“Kad je šezdesetih godina počela izgradnja Hidroelektrane Đerdap,zbog podizanja nivoa vode u Dunavu nisu potopljena samo sela, već i ostaci drevnih rimskih logora. Zahvaljujući razumevanju stručnjaka HE Đerdap i pregalaštvu arheologa, ipak je sačuvan veliki deo blaga iz praistorije, rimskog doba i srednjeg veka. Istraživački radovi obavljeni su na svim objektima preko kojih sada protiče Dunav, ali i u galeđeni, koje sa obalom čini jednu kulturno-istorijsku celinu. Najveći radovi bila su istraživanja na Diani, Trajanovom mostu i u utvrđenju uz most kod Kostola. Na projektu, čiji su radovi još u toku, rade Arheološki institut, Narodni muzej, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture i Filozofski fakultet, pod pokroviteljstvom arheološkog odbora SANU… HE Đerdap  se još 1964. godine, kad su počela prva arheološka iskopavanja na Đerdapu 1, uključila u kompletan projekat, sa posebnim ugovorom o investiranju, uz obavezu da omogući sve uslove da se projekat ostvari… Kao kruna dobre volje je zgrada, koju je podigla HE Đerdap, namenjena da primi najznačajnije i najlepše predmete pronađene na obali Dunava. Sa gradnjom se počelo 1989. godine, a ostali su samo još mali radovi na enterijeru: –Biće prikazani rezultati istraživanja izborom najreprezentativnijeg materijala — napominje akademik Garašanin. – Zadatak muzeja biće da pokazuje, čuva, obrađuje i izlaže sve arheološke nalaze sa istraživanja na Đerdapu, od najranije praistorije 6000. godine pre naše ere do 12. veka.

Prikupljeni predmeti konzervirani su i pohranjeni u depou Narodnog muzeja u Beogradu, a pored samih lokaliteta na Karatašu podignute su i tri zgrade depoa. Predviđen je i plan rada za sledećih pet godina. Depoi i definitivna postavka izložbe biće završeni do 1996. godine, a zatim dolazi stalni muzejski konzervatorski rad na materijalu. Arhitekta Zoran Bulajić je uradio stalnu postavku, koju su verifikovali stručni muzejski radnici. Muzej bi trebalo da bude sastavni deo Narodnog muzeja u Beogradu… Pošto je Muzej pored keja Dunava, očekuje se da će biti napravljen i amfiteatar do obale, a u vrtu bi se nalazio lapidarijum (kamene skulpture). Iako je sve spremno za rad Muzeja, na njegovo otvaranje je neophodno čekati i poslednji korak njegovo konstituisanje, koje može da učini samo Ministarstvo kulture. -U ovom trenutku je neophodno da Ministarstvo nađe način da se reše pitanja koja više nisu u domenu stručnih institucija i Đerdapa – kaže Jelena Kondić, viši kustos Narodnog muzeja i rukokodilac istraživanja lokaliteta Diana. -Opština Kladovo je učestvovala sa projektom stalne postavke na konkursu Ministarstva kulture, ali od aprila nam rezultati nisu poznati. Đerdapski muzej će biti jedna od najznačajnijih ustanova u Srbiji, jer prezentuje materijal najvažnije regije u Evropi- Podunavlja. Ovaj Muzej ne može biti vezan lokalno, jer je od značaja za čitav narod.- Bilo je zamerki da li je primereno da se Muzej podiže u Kladovu – kaže akademik Milutin Garašanin. – To je jedna kulturno-istorijska celina koja se nigde ne bi tako pokazala i proučavala. To se radi za budućnost, a ne za sadašnjost! Kod ocene projekta ne treba polaziti od naše teške ekonomsko-političke situacije. Sigurno je da će se stvoriti uslovi za posete muzeju i on će se uklopiti u turistički život Srbije, kao jedna od najznačajnijih ponuda ovog kraja.“

Muzej je osnovan 25.10.1996.godine. Kako je to Milutin Garašanin sublimirao u katalogu izložbe 1996.g,  “Arheološki muzej Đerdapa osnovan je  u cilju integralne zaštite  arheološkog nasleđa Dunava na području od Golupca do Prahova, a nakon sistematskih istraživanja sprovedenih tokom izgradnje hidroelektrana Đerdap I i Đerdap II. “

Prema rečima kustosa Zbirke Đerdap i upravnika Arheološkog muzeja Đerdapa Gordane Grabež, kako i danas stoji na sajtu muzeja, konstituisanje Arheološkog muzeja Đerdapa kao specijalizovanog muzeja ove regije, predstavlja jedan od najznačajnijih realizovanih ciljeva Naučno-istraživačkog projekta Đerdap. Osnovan je s ciljem integralne zaštite arheološke baštine Dunava u oblasti šire regije Gvozdena Vrata – Đerdap i celovitog predstavljanja i promocije ovog značajnog nasleđa; intenzivnim arheološkim istraživanjima, koja su u dve faze sprovođena tokom poslednjih decenija 20. veka na potezu dunavske obale od Velikog Gradišta do Sipa, (Đerdap I, 1964–1971), te od Karataša do Prahova (Đerdap II, 1978–1990), konstatovani su mnogi, višeslojni lokaliteti, naselja i nekropole, utvrđenja, kule stražare, putevi, javni spomenici, opredeljeni u preistorijsku, rimsku ili srednjovekovnu epohu; istraživanja su sprovedena s ciljem spasavanja nasleđa ugroženog formiranjem akumulacionih jezera za potrebe dve hidroelektrane, HE Đerdap I, kod Kladova (Karataš) i Prahovo, HE Đerdap II (Kusjak), a u manjem obimu nastavljena, posebno na utvrđenju Dijana (1978–2012); trenutno je u galerijama Muzeja izloženo preko 1.500 prvorazrednih eksponata Zbirke Đerdap, otkrivenih na više od 100 lokacija ove regije.

Informacija  Narodnom muzeju o stanju i problemima vezano za funkcionisanje Arheološkog muzeja Đerdapa, sačinjena 14.2.2002.g,  od strane tadašnjeg rukovodioca poslova Jelene Kondić, sadrži konstataciju da je na dan izveštavanja još uvek na delu tzv.promotivna- pilot izložba koja započinje kretaivno osmišljenom prezentacijom kopija skulptura Lepenskog Vira…“. Projekat Stalne izložbe prihvaćen 1997.g, autora arhitekte Zorana Bulajića nije realizovan, ali je detaljno razrađen stručni sinopsis bio tema rada Jelene Kondić, pozitivno ocenjenog od strane mentora Milutina Garašanina, za sticanje najvišeg muzejskog zvanja “muzejski savetnik“ 1999.g.  2002.g. u sali 1 površine 560 m2 izloženo je oko 400 eksponata,a u sali 2 površine 80 m2 glavno mesto  zauzimala je  “izložba selektivno odabrane foto- dokumentarne građe“ (J.Kondić). Muzejska zgrada ima i ulazni hol, unutrašnju lođu, “priručni trezor“ i prostor za stručne i pomoćne službe. Kao poseban problem u informaciji iz 2002.g. apostrofira se da je “Zbirka Đerdapa često neadekvatno smeštena pri institucijama u Beogradu“ pa su u naselju Karataš, u sklopu Omladinskog kampa Đerdap  otvoreni najznačajniji objekti u sastavu Arheološkog muzeja Đerdapa: Centar za smeštaj i trajno čuvanje, obradu, istraživanje i konzervaciju Zbirke Đerdap…“ Tokom 1997-1998.g. prikupljen je najveći deo fondova Zbirke Đerdap i smešten u ovaj muzej na trajno čuvanje i brigu- oko 1000 kutija standardnih simenzija u kojima je skladišten arheološki materijal iz Arheološkog instituta Beograd i, najvećim delom Filozofskog fakulteta i Narodnog muzeja Beograd. Dokumentom Arheološkog muzeja Đerdapa iz febraua 2002.g. “za naredni period je planirano“:…“nastavak započetih poslova oko preuzimanja i smeštaja raspoložive sačuvane arheološke građe od institucija koje su učestvovale u Projektu Đerdap- Filozofski fakultet Beograd, Muzej Krajine Negotin. Informacijom se tvrdi da su “stvoreni uslovi za prikupljanje i objedinjenje celokupne, rasute, neadekvatno zbrinute arheološke građe, radi čuvanja, kontinuirane obrade, konzervacije, prezentacije, u skladu sa Ugovorom o konstituisanju Muzeja, Zakonom o zaštiti kulturnih dobara i međuinstitucionalnim sporazumom. S tim u vezi tvrdi se da obezbeđivanje priručnog depoa  otvara put definitivnoj, sistematskoj klasifikaciji i valorizaciji, naučnoj obradi “celokupnog đerdapskog materijala, što je “obaveza prema evropskoj i svetskoj javnosti“ materijala“. Uzgred se primećuje da predstoji obezbeđenje svih objekata sanacijom ili rekonstrukcijom postojećih radi rešavanja problema kapaciteta, uslova smeštaja, čuvanja, zaštite…

Do potpunog rešenja problema depoa,  u informaciji iz 2002.g. nazivanih “priručni“, ukoliko se sagleda stanje u katastru nepokretnosti i raspoloživim normativnim osnovama, niti tri decenije od osnivanja muzeja, još nije došlo. Zgrada od 132 m2 izgrađena na kp br 1600/2 KO Sip protivno propisima- bez odobrenja za gradnju,, ima svojstvo “pomoćnog objekta“, svojina je Republike Srbije, sa još uvek upisanim pravom korišćenja JP HE Đerdap. Isti je slučaj sa objektom na kp br 1600/3 KO Sip površine 102 m2- nelegalno izgrađen. U “poslerevizionom izveštaju o merama ispravljanja JP Elektroprivreda Srbije“ po reviziji finansijskih izveštaja za 2018. godinu broj: 400-189/2019-06/27 Beograd, 5. novembar 2020. godine, Državna revizorska institucija nalazi: “Iako su navedene nekretnine, Zaključkom Vlade Republike Srbije 05 broj 464-6442/2016 od 15.07.2016. godine i dopunom tog Zaključka 05 broj: 464-1391/2017 od 20.02.2017. godine, oduzete Preduzeću kao objekti javne namene koji nisu u funkciji obavljanja delatnosti, za njih još uvek nisu određeni novi nosioci prava korišćenja, odnosno korisnici kojima bi Preduzeće prenelo te nekretnine, a koristi od korišćenja dela tih nekretnina su pod kontrolom Preduzeća, jer posredno omogućavaju Preduzeću ostvarivanje ekonomske koristi. Nije bilo moguće utvrditi efekte navedene nepravilnosti na finansijske izveštaje Preduzeća za 2018. godinu. U odazivnom izveštaju od 2. marta 2020. godine, Preduzeće je navelo da je dostavilo Vladi Republike Srbije, koja vrši prava osnivača, izveštaj o realizaciji Zaključka 05 Broj 464-6442/2016 od 15.07.2016. godine, kao i dopunu tog Zaključka 05 Broj: 464-1391/2017 od 20.02.2017. godine, sa navođenjem problema u njihovoj realizaciji, koji se, pre svega, odnose na utvrđivanje nosilaca prava korišćenja u posebnom postupku, u skladu sa datim nalogom po navedenim upravnim aktima. Shodno zahtevu paragrafa 4.12. Konceptualnog okvira za finansijsko izveštavanje navedene stavke su priznate kao imovina i biće otuđene danom prenosa kontrole nad imovinom nosiocima prava korišćenja u posebnom postupku koji vodi Republička direkcija za imovinu.“

Pitanje preuzimanja muzejskih predmeta od Muzeja Krajine Negotin i dalje je otvoreno.

NEPTUNOVI DUGI PRSTI

U  monografiji  Muzek Krajine 1934-2014 (ut.Gordan Janjić) piše: “ Prva sistematska arheološka istraživanja praistorijskih nalazišta u okolini Negotina započela su 1954. i 1960. godine, kada su se istraživale velike nekropole kasnog bronzanog doba, ,,Glamija” i ,,Pesak” u okolinini Korbova na desnoj obali Dunava. Rukovodilac istraživanja na ,,Glamiji” bio je Dušan Krstić, kustos Narodnog muzeja u Beogradu, a nekropolu ,,Pesak” su istraživali Dragoslav Srejović, Aleksandrina Cermanović i Zagorka Letica sa Filozofskog fakulteta u Beogradu. Veliki zaštitni arheološki radovi sa jugoslovenske strane Dunava na izgradnji brane Đerdap I, od 1965. do 1970. godine, dovode između ostalog i do otkrića više praistorijskih lokaliteta u gornjoj klisuri. Druga faza obeležena je arheološkim istaživanjima dunavskog limesa, koja je vršio Arheološki institut SANU sa Narodnim muzejom Krajine u Negotinu 1958- 1964. godine. Započeta su iskopavanja rimskog logora na Velikom Gradcu (Taliata), u Prahovu utvrđenog grada (Aquae) i njegove nekropole, a sondirana su rimska utvrđenja u Radujevcu na lokalitetima Đetaće …Treća faza povezana je sa velikim zaštitnim arheološkim iskopavanjima u okviru izgradnje hidroelektrana Đerdap I (1965-1970) i Đerdap II (1980-1991). Ovim istraživanjima upravljala je Republička komisija za naučna istraživanja i zaštitu spomenika kulture i prirode u Đerdapu, a iskopavanjima su rukovodili Arheološki institut, Narodni muzej u Beogradu i Filozofski fakultet Beogradskog univerziteta. Istraživana su sledeća rimska utvrđenja na dunavskom limesu: Veliki Gradac – Taliata, Veliko i Malo Golubinje, Hajdučka vodenica, Tekija – Transdierna, Karataš – Diana, Sip, Donje Butorke, Trajanov most – Pontes, Rtkovo, Milutinovac, LJubičevac, Brza Palanka – Egeta, Ušće Slatinske reke, Mihajlovac – Clevora, Muora Vagei, Borđej i Prahovo – Aquae.“ Kao delovi bogate arheološke muzejske zbirke Muzeja Krajine u Negotinu , 2014.g- dve decenije po osnivanju Arheološkog muzeja Đerdapa u Kladovu, predstavljeni su i:

-antropomorfna figurina od terakote iz doba neolita, vinčanska kultura, pronađena u Korbovu, opština Kladovo;

-pehar od pečene zemlje, mlađe bronzano doba, Korbovo;sud-tanjira za ribu od pečene zemlje, srednje bronzano doba, Korbovo;

-urna od pečene zemlje, Korbovo, srednje bronzano doba; bronzana statueta nagog Neptuna u stojećem stavu, Karataš 1-2.vek;

-Zlatna krstoobrazna fibula hibridnog tipa, Karataš-Dijana, kraj 3. i početak 4. veka;

-Skulpturalna grupa od mermera, Jupiter Dolihen i Junona, Brza Palanka, 3. vek; Skulpturalna grupa sa Atisom u sredini, nepoznato nalazište, 3. vek…

U knjizi Miroslave Mirković “Rimljani na Đerdapu“ iz 2015.g. navedeni su sledeći muzejski predmeti koji se čuvaju van Arheološkog muzeja Đerdapa:

-Skulptura Jupitera Dolihena na biku, vis. 70 cm. Na skulpturi nedostaje glava. Stomak bika podupire ploča na kojoj je predstavljen orao. Nađena u Egeti, sada u Muzeju Krajine u Negotinu;

-Skulptura Jupitera Dolihena, vis. 68 cm, skulptura božanstva koja se nalazila na leđima bika nedostaje. Nedostaje i leva zadnja nogabika i deo njuške. Sačuvana su jedino stopala.Bik ima kolajnu preko trbuha, a ispod podupirač. Natpis na bazi, vis. slova 2,3 – 2,6 cm. Nađena u Egeti, sada u Muzeju Krajine u Negotinu;

-Ikona od mermera, 42 h 29 h 6 cm. Ugornjem pojasu predstavljeni Liber i Libera: Libera u dugom hitonu, obgrlila je desnom rukom Libera, a u levoj drži tirs. Liber je nag, s prebačenom kožom preko levog ramena; na glavi ima bršljanov venac. U desnoj ruci drži tirs, u levoj kantaros iz koga pije panter koji leži kraj njegove desne noge. S leve strane Libera mala ljudska figura koja udara u timpan; levo od Libere mala ženska figura obučena u peplos, s nekim predmetom u rukama(kotarica ili ptica). U donjem frizu, s leva na desno, dve Menade obučene u duge peplose, obe s podignutim rukama. U centru je ženska figura u peplosu, koja drži u desnoj ruci kratak mač, a u levoj odsečenu glavu čoveka: desno je muška figura, koja se oslanja na oltar ili stenu, dok u levoj ruci drži vreću. Na kraju je naga figura, verovatno satir koji svira na duvačkom instrumentu. Scena predstavlja smrt Penteja (M. Vasić i Đ. Jovanović). Žena s mačem je Agava, a muška figura Kadmos koji skuplja Pentejeve udove u vreću.Navodno nađena u okolini Pontesa (svedočanstvo prodavca). Kupovinom dospeo u Muzej Krajine u Negotinu;

– Bronzana pločica u obliku tabule ansate, 10 dž 14,5 cm: natpis je iskucan, vis, slova 1 – 1,7 cm. Nađena u Egeti, sada u Muzeju Krajine u Negotinu;

-Nadgrobni spomenik od peščara, 105 h 73 dž 26 cm, odlomljen gore i dole. Gore venac s rozetom u sredini. Nađen 1969, kada je građen put istočno od Donjeg Milanovca, između rimskog kastela i ušća Porečke reke.Sada u Muzeju Krajine u Negotinu;

-Statua od belog mermera, bez gornjeg dela, vis. 80 cm. Nađena u rimskoj tvrđavi, na čijim je temeljima bila podignuta zgrada Međunarodnog servisa rečne plovidbe u Tekiji (Vulić). Sada u „Vojničkoj kujni“ na Donjem gradu Beogradske tvrđave;

-Žrtvenik od krečnjaka 90 h 47-h 37 cm. Nađen 1962. godine u Tekiji. Sada u Muzeju Krajine u Negotinu;

– Pločica od bronze u obliku tabula ansate, 12 h 6,8 h 0,35 cm. Dole mala rupa, za pričvršćivanje, verovatno na sanduk ili urnu.S lova 8 do 10 mm. Nađena u Velikom Gradištu zajedno s ostacima kremiranog pokojnika. Sada u maloj zbirci u biblioteci u Velikom Gradištu.

2016.g. Muzej Krajine publikovao je knjigu Gordana Janjića “Arheologija  Muzeja Krajine“. U katalogu Muzeja Krajine u Negotinu su, dve decenije nakon formiranja Arheološkog muzeja Đerdapa u Kladovu, navedeni kao delovi stalne postavke poreklom sa identifikovanih lokaliteta:

-inv.br 1703- antropomorfna figurina od terakote, lokalitet Korbovo-Pesak, mlađi neolit, vinčanska kultura;

-inv.br.1952- posuda od pečene zemlje, Korbovo, razvijeni eneolit, Kocofeni kulturna grupa;

-inv.br.926- pehar od pečene zemlje Korbovo Pesak,rano bronzano doba;

-inv.br.298- sekira od bronze, Boljetin, rano bronzano doba;

-inv.br.305-sud, tanjir za ribu, Korbovo, srednje bronzano doba;

-inv.br.1981- amfora od pečene zemlje, Korbovo, srednje bronzano doba;

-inv.br.1951- urna od pečene zemlje, Korbovo Pesak, srednje bronzano doba, Žuro brdo, Grla Mare kulturna grupa;

-inv.br.1953- urna od pečene zemlje, Korbovo Pesak, srednje bronzano doba, Žuro brdo, Grla Mare kulturna grupa;

– inv.br.1957- urna od pečene zemlje, Korbovo Pesak, srednje/pozno bronzano doba, Žuro brdo, Grla Mare kulturna grupa;

-inv.br.925- kultna posuda od pečene zemlje Korbovo Pesak, srednje/pozno bronzano doba, Žuro brdo, Grla Mare kulturna grupa;

-inv.br.1948- antropomorfna figurina od terakote Korbovo Pesak, srednje/pozno bronzano doba, Žuro brdo, Grla Mare kulturna grupa;

– inv.br.1982-postolje za urne od pečene zemlje, LJuničevac, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.197- posuda od bronzanog lima , Alun, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.198- posuda od bronzanog lima , Alun, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.201- sekira- kelt od bronze, ostava kod Brze Palanke, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.200- sekira- kelt od bronze, ostava kod Brze Palanke, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.192- koplje od bronze, ostava iz Aluna, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.209- torkves od bronze, ostava iz Brze palanke, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.205- grivna od bronze, ostava iz Brze palanke, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.962, 963, 964, 965, 966, 967, 968, 969, 970,971- ukrasi za kosu od bronze, Boljetin, prelazni period u gvozdeno doba;

-inv.br.944- fibula od bronze, Korbovo, mlađe gvozdeno doba, latenski period;

-inv.br.1795- pojas od gvožđa, Pecka Bara,  mlađe gvozdeno doba, latenski period;

-inv.br.159- lonac od pečene zemlje Korbovo, mlađe gvozdeno doba, latenski period;

-inv.br.753- statueta Neptuna; bronzana statueta nagog Neptuna u stojećem stavu, lokalitet: Karataš- Dijana, datovanje 1-2.vek;

-inv.br.962- fibula, Kladovo- Carina, ktraj 4., početak 5.veka;

-inv.br.388- fibula, Korbovo, 1-2.vek;

-inv.br.908-ključ, Brza Palanka- svetilište Jupitera Dolihena, 3.vek;

-inv.br.002-zlatna fibula, Karataš- Diana, kraj 3. Početak 4.veka

*naveden je identičan inv.br.kao za divljeg verpra sa Miroča;

-inv.br.1028- bronzana statueta Marsa, Karataš-Diana, 2-3-vek;

-inv.br.003- bronzana statueta Hermesa, Brza palanka- Egeta, 2-3. vek;

-inv.br.1005- bronzana statueta Apolona(?), Karataš- Diana 3-4.vek;

-inv.br.109- bronzana statueta Venere, Kladušnica, 3-4. vek;

-inv.br.688- bronzana groteskna statueta, Kupuzište, 3-4.vek;

-inv.br.002- bronzana statueta divljeg verpa, Miroč, 3-4-vek

*naveden je isti inv.br.kao za zlatnu fibulu sa Karataša;

-inv.br.357- deo mermerne skulpture sa predstavom zmije, Brza Palanka Egeta, 1-4.vek;

-inv.br.1041- mrmerna votivna ikona Libera i Libere, Pontes 3.vek;

-inv.br.741- mermerna votivna ikona, Brza Palanka, Egeta, svetilište Jupitera Dolihena 3.vek;

-inv.br.744- mermera statua bika, Brza Palanka, Egeta, svetilište Jupitera Dolihena 3.vek;

-inv.br.749- fragment mermerne statue, šaka, Brza Palanka, Egeta, svetilište Jupitera Dolihena, 2-3.vek;

-inv.br.752- fragment mermerne statue, ruka; Brza Palanka, Egeta, svetilište Jupitera Dolihena, 2-3.vek;

-inv.br.7440- skulpturalna grupa Jupitera i Junone, Brza Palanka Egeta- svetilište Jupitera Dolihena, 3.vek

– inv.br. 747- orao od bronze, Brza Palanka Egetea- svetilište Jupitera Dolihena, 2-3.vek

*uneta je napomena “ još jedan, istovetan bronzani orao nalazi se u stalnoj postavci,a oba potiču sa signuma nađenog u sveilištu Jupitera Dolihena u Egeti“;

-inv.br.14- četrnaest bronzanih novčića imperatora Gete, Brza palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena, 198-212.g;

-inv.br.742- mermerna statua bika sa natpisom, Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2.vek;

-inv.br.742- mermerna statua Jupitera Dolihena na biku, Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2.vek;

-inv.br,750- bronzani držač signuma,  Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2-3.vek;

-inv.br.746- bronzana tabula ansata, Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2.vek;

-inv.br.745- mermerna statua bika, , Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2-3.vek;

-inv.br.748- mermerna glava Jupitera Dolihena, Brza Palanka- Egeta, svetilište Jupitera Dolihena,2.vek;

-inv.br.954- bronzana fibula, Kladovo Carina, druga polovina 4.veka;

-inv.br.968- bronzana narukvica, Kladovo Carina, 4.vek;

-inv.br.107- keramička lampa, Brza Palanka Egeta, 3.vek;

-inv.br.006- deo prstaste brontzane fibule, Velesnica, 5-7.vek;

-inv.br.517- votivna ara od krečnjaka, Tekija Transdiana, druga polovina 3.veka;

-inv.br.527- nadgrobni spomenik sa dva lava i sedećom muškom figurom, Tekija, 2-3.vek;

-inv.br.52s- ukras za kosu od bronzane žice,Brza Palanka 14-16.vek;

-inv.br.37s- srebrna naušnica, Brza Palanka 10-12.vek;

-inv.br.131s- počelice, bronzani ukras za čelo, Korbovo 12-15.vek;

-inv.br.1234s- puška kukača, Kladovo Fetislam, pozni srednji vek;

-inv.br.28s- narukvica od bronzane upletene žice, Brza Palanka, 12-14.vek;

-inv.br.57 s- ogrlica od staklenih perli, Brza Palanka, 12-14.vek;

-inv.br.71s- narukvica od staklene paste, Brza Palanka 12.vek;

-inv.br.102s- livena bronzana narukvica, Korbovo 12.vek;

-inv.br.342s- vrh gvozdene strelice, Korbovo, 6.i 7.vek.

U Analima negotinskog muzeja  zapisano je:

13. oktobar 1964.

Otpočeli su radovi na zaštiti spomenika kulture u Đerdapu, a u vezi sa izgradnjom HE Đerdap. Radilo je pet ekipa, i to: u Mihajlovcu, na 23 km na rimskom kastelu koji je u toku radova na proširenju puta otkriven i neznatno oštećen. Ovde je radio Mihailo Zongović, arheolog iz Titovog Užica. U Brzoj Palanci ekipa je radila na slovenskoj nekropoli prekoputa crkve, koja je isto slučajno otkrivena proširenjem puta. Radovima je rukovodila Slovenka Ercegović, arheolog iz Zagreba. U Kladovu se radilo na rimskom kastelu iznad grada Fetislama  na praistorijskom lokalitetu iznad ovog kastela. Radovima su rukovodili dr Dragoslav Srejović, asistent, arheolog na Filozofskom fakultetu u Beogradu, i dr Aleksandrina Cermanović-Kuzmanović, docent istog fakulteta. Na Karatašu, rimskom kastrumu, radio je Ilija Janković, upravnik muzeja u Boru, i Sava Vetčić, upravnik muzeja u Svetozarevu. Ovaj je lokalitet ugrožen potkopavanjem za izvlačenje kamena za HE Đerdap. Na lokalitetu u Sipu, na kastelu, na početku rimskog Sipskog kanala, i u samom selu Sipu, na rimskom mostu, radovima je rukovodio dr Borislav Jovanović, asistent Arheološkog instituta iz Beograda, i Petar Milošević, kustos za zaštitu Sirmiuma. U svim ekipama radili su i apsolventi arheologije i arhitekture. Radove je izvodio Arheološki institut iz Beograda, a svim ovim radovima na terenu je rukovodila dr Dušanka Vučković Todorović, naučni saradnik ovog instituta. Radove je obišao 17. i 18. oktobra 1964, kao i pri završetku istih, dr Đorđe Bošković, direktor Instituta, a pri završetku i dr Branko Gavela, šef Katedre za arheologiju Filozofskog fakulteta. Na svim lokalitetima radovi su završeni 7. novembra, samo na lokalitetu u Mihajlovcu 9. novembra 1964. godine. Za ove radove obezbeđena je suma od 7.000.000 din.

19. mart 1965.

Upravnik Muzeja Lekić bio je u Kladovu i na Karatašu radi nađenih predmeta na Karatašu. Radnici prilikom raskopavanja terena naišli na grobnicu, koju su uništili, a nađeni materijal − zlatnu fibulu, ornamentisane zlatne pločice i metalnu aplikaciju verovatno za ogledalo − predali su rukovodiocu.

28, 29. i 30. april 1965.

 Upravnik Muzeja Lekić i Dragoslava Stojanović, kustos, odlaze za Kladovo i Tekiju. Na Karatašu, uz prisustvo Gucića, potpredsednika SO Kladovo, i Tihomira Radića, sekretara SK na Karatašu, održan je sastanak na kome su se podvukle potrebe evidencije i zaštite slučajno nađenih muzejskih predmeta prilikom zemljanih radova. Tom prilikom upravnik Lekić je za muzej preuzeo nađenu zlatnu fibulu, zlatne ornamentisane pločice i metalnu aplikaciju. U Tekiji je vršen otkup ribarskog alata. Dobijena je na poklon od Najdana Ninića, ribara iz Tekije, ribarska mreža i udice najstarije, kovane.

14. jun 1965.

 Upravnik Muzeja Lekić i Dragoslava Stojanović, kustos, bili su u Tekiji i Kladovu radi preuzimanja muzejskih predmeta.

Od 1. do 7. septembra  1965.

Mirjana Gavrović, arheolog muzeja, otišla je na iskopavanje u Donji Milanovac. Ista radi u ekipi dr Dušanke VučkovićTodorović na lokalitetu Veliki Gradac

Od 23. septembra do 20. oktobra1965.

 Mirjana Gavrović bila je na iskopavanju u Donjem Milanovcu, kao član ekipe Arheološkog instituta.

14. oktobar 1965.

 Upravnik Muzeja Lekić odlazi za Donji Milanovac radi preuzimanja materijala sa iskopavanja. 16. oktobar Lekić donosi materijal sa terena. U Negotin je sa materijalom, pored Lekića, došla i dr Dušanka VučkovićTodorović sa grupom studenata, koji su radili u njenoj ekipi u D. Milanovcu na Velikom Gracu. Muzej i kuću Stevana Mokranjca posetio je Dobrivoje Radosavljević.

17. oktobar 1965.

Sa ekipom arheologa Lekić ide radi preuzimanja nađenog kamenog spomenika u Dunavu kod Kladova, koga su bagerom izvukli iz Dunava ispod nekropole Carina.

Od 14. do 16. novembra 1965.

 Muzej je posetila i u njemu radila Slovenka Hercegović, arheolog Arheološkog instituta u Beogradu. U muzeju je radila na materijalu Slovena sa nekropole iz Brze Palanke, koju je kopala 1964. godine.

9. i 10. decembar 1965.

Upravnik Muzeja Lekić i Mirjana Gavrović, arheolog Muzeja, bili su u Kladovu radi preuzimanja nađenih statueta na Karatašu – Neptuna i terakote. Ovaj je materijal nađen pri kopanju bunara pored obale Dunava, ispod Karataša, u toku novembra meseca ove godine. Statuete su preuzete od inž. Arse Paunkovića, rukovodioca HE Đerdap.

21. decembar 1965.

Upravnik Muzeja Lekić i arheolog Muzeja Gavrović bili su u Kladovu radi izrade plana za postavljanje izložbe (stalne) u holu novog hotela. O tome se tom prilikom konsultovali sa predsednikom SO Kladovo Banetom Manzalovićem i rukovodiocem HE Đerdap Arsom Paunkovićem.

18. jun 1966.

Mirjana Gavrović, arheolog Muzeja, otišla je da radi na arheološkom lokalitetu u Donjem Milanovcu, na Velikom Gracu. U okviru zaštite spomenika kulture, pre potapanja Đerdapa, zaštitne arheološke radove izvodi Arheološki institut uz saradnju sa ovim muzejom. U toku ove godine radi se na četiri lokaliteta: kod Donjeg Milanovca na Velikom Gracu, Ravni, Boljetinu i u kanjonu na Hajdučkoj Vodenici.

17. i 18. Jul 1966.

 Miodrag Lekić nalazi se na sastanku arheologa u Donjem Milanovcu. Na sastanku se diskutovalo o arheološkim radovima u Đerdapu, kao i o datim materijalnim sredstvima za ove radove.

Od 22. do 29. avgusta 1966.

 Miodrag Lekić je sa ekipom arheologa Arheološkog instituta na Hajdučkoj Vodenici u Đerdapu, gde su se otpočela arheološka iskopavanja.

31. avgust 1966.

 Lekić je bio u Donjem Milanovcu i preuzeo arheološki materijal sa Velikog Graca iskopan u toku radova ove godine. Materijal je prenet u Muzej. Ovom prilikom iz Milanovca za potrebe Muzeja, za odeljenje koje treba da se gradi na tavanu za depo, doneto je 7 m3 letava.

10. i 11. oktobar 1966.

Miodrag Lekić kao predstavnik Arheološkog instituta iz Beograda prisustvovao je sastanku predsednika i rukovodioca SO sa teritorije Đerdapa. Na sastanku su se razmatrala pitanja arheoloških radova u Đerdapu.

Od 16. do 18. oktobra 1966.

Lekić je kao član komisije Zavoda za zaštitu spomenika kulture Srbije bio u Donjem Milanovcu. Zadatak komisije je bio skidanje fresaka sa zidova crkve u Donjem Milanovcu i njihova zaštita pre potapanja ovog mesta. 20. oktobar Mirjana Gavrović vratila se sa arheoloških radova sa Velikog Graca.

Od 12. do 19. decembra 1966.

 U Muzeju je radila ekipa Arheološkog instituta na obradi i sređivanju arheološkog materijala sa Velikog Graca iskopanog u toku 1966. godine. Ekipu je vodila Dušanka Vučković-Todorović uz saradnju dva arheologa.

Od 12. do 13. marta 1967.

 U Muzeju je radila na praistorijskom materijalu Zagorka Letica, arheolog sa Arheološkog instituta iz Beograda.

Od 17. do 29. aprila 1967.

 U muzejskim izložbenim prostorijama vršeno je preuređenje. U jednom odeljenju data je stalna postavka slovenskog materijala sa lokaliteta Korbova, Brze Palanke i Prahova – „Ideče”. Prethodno je sav izložbeni materijal očišćen – konzerviran.

19. jul 1967.

Upravnik Muzeja Lekić preuzeo je od Petra Grujanovića slučajno pronađenu ostavu praistorijskog materijala uTopolnici. Materijal je nađen na Grujanovićevoj njivi iznad njegove kuće, koja se nalazi na putu Klokočevac ‒ D. Milanovac. Preuzeto je: šest mačeva, tri livene narukvice, dve velike igle, dva kelta i šest narukvica od kovane žice – sve bronza.

Od 20. do 22. Jula 1967.

 Upravnik Muzeja Lekić bio je na arheološkim radovima koje je izvodio na Hajdučkoj Vodenici Arheološki institut iz Beograda. Radovi su izvođeni pod rukovodstvom dr Borivoja Jovanovića, naučnog saradnika Instituta.

Od 24. oktobra do 7. Novembra 1967.

 U Muzeju radili su na obradi arheološkog materijala sa Velikog Graca – Donji Milanovac − dr Vojislav Trbuhović, stručni savetnik Arheološkog instituta, i Leposava Trbuhović, arheolog iz Beograda.

Od 24. oktobra do 11. novembra 1967.

U Muzeju je radila na obradi materijala sa Velikog Graca Ana Premk, arheolog iz Beograda.

Od 6. do 10. novembra 1967.

Radila je na obradi materijala sa Velikog Graca dr Dušanka Vučković-Todorović, naučni saradnik Arheološkog instituta, rukovodilac ovih radova.

Od 6. do 27. novembra 1967.

Na obradi materijala sa Velikog Graca u Muzeju je radila Dušica Minić, arheolog Arheološkog instituta.

Od 6. do 28. novembra 1967.

 Na obradi građe sa Velikog Graca u Muzeju je radila Jelena Milojević, arheolog iz Beograda.

Od 3. do 4. novembra 1967.

 Slavenka Pavlović, naučni saradnik Arheološkog instituta, sa upravnikom Muzeja Lekićem bila je na rekognosciranju slovenske nekropole u Korbovu. Nekropolu treba da kopa Institut u zajednici sa ovim muzejom u toku 1968. godine.

12. mart 1968.

U Muzeju su bili radi sređivanja arheološkog materijala sa Đerdapa dr Bora Jovanović, Vlada Kondić, Perica Petrović i M. Kovačević, arheolozi.

Od 15. do 25. marta 1968.

U Muzeju se radilo na novoj postavci u izložbenom prostoru arheološkog materijala.

13. maj 1968.

 Mira Sretenović i Miodrag Lekić su u Donjem Milanovcu radi preuzimanja rimskih nadgrobnih spomenika nađenih na V. Gracu.

27. oktobar 1968.

Muzej su posetili Đurđe Bošković, direktor Arheološkog instituta u Beogradu, dr Bora Jovanović, naučni saradnik Instituta, i M. Kovačević, arheolog Instituta. Izvršili su pregled materijala sa Đerdapa.

Od 31. jula do 2. avgusta  1969.

Lekić je posetio arheološke radove na Hajdučkoj Vodenici.

1970. godina „Letopis” nije vođen. Muzej su napustili arheolozi. Ostao je samo upravnik M. Lekić, etnolog Dragoslava Stojanović i pomoćni službenik Nikola Lapčević.

1974. godina

Od ove godine, posle usaglašavanja Statuta i registrovanja kod Privrednog suda u Zaječaru, muzej je promenio naziv u OUR Muzej Krajine „Negotin” u Negotinu

Jedan od najlepših muzejskih predmeta pronađenih na Đerdapu je statuta Neptuna sa delfinom. U katalogu Muzeja Krajine, inventarski broj 753,  o njoj piše: bronzana statueta nagog Neptuna u stojećem stavu.Težina tela počiva na desnoj nozi dok levom lako dotiče tlo. Glava malo pognuta napred sa pogledom ispred sebe. U desnoj ruci koja je savijena u laktu i podignuta naviše drži trozubac. U levoj ruci koja je odvojena od tela i savijena u laktu drži delfina. Bujna kosa i brada predstavljeni su krupnim talasastim pramenovima. Oko glave, iznad čela je predstavljena dvostruko obavijena traka ispod koje se u gustim pramenovima kosa spušta na čelo. Gusta brada u jednakim pramenovima, očešljana je ka unutra. Dimenzije: visina 21 cm, lokalitet: Karataš- Dijana, datovanje 1-2.vek.

Na stranici “virtuelni muzej Dunava“ izrađenoj od strane Narodnog muzeja Beograd postoji zapis sa fotografijom: Bog Neptun sa delfinom, sa srebrnom dijademom u bujnoj kosi, pronađen slučajno na obali Dunava, u sklopu naselja tvrđave Diana (predat na čuvanje Muzeju Krajine u Negotinu), predstavlja još jednu u nizu većeg broja  izuzetnih, perfektno modelovanih manjih bronzanih skulptura pronađenih na ovom lokalitetu, na Dunavskim kataraktama, kraj Trajanovog Kanala, od 101.godine, koje su najviše, svetske klase.

Na prvi pogled, uz rezervu da ugao snimanja stvara iluziju drugačijih oblika, uočljivo je:

Za razliku od kataloga Muzeja Krajine, u prezentaciji Narodnog muzeja spominje se da na glavi ima srebrnu dijademu (MK-to je “dvostruko obavijena traka“).Figura kod narodnog muzeja Beograd sadrži predstavu delfina čiji vrh glave doseže polovinu otvorene šake, kod “negotinskog“, vrh glave delfina prelazi preko vrhova prstiju leve ruke. Trozupci se takođe razlikuju, postoji mogućnost razlikovanja pozicije otvorenog kažiprsta desne ruke, koji pridržava trozubac.

JUPITEROV BRAT:

ISTRAŽIVAČKI PROJEKAT ĐERDAP

U prigodnom tekstu “Narodni muzej u Beogradu- Arheološki muzej Đerdapa“ na veb stranici virtuelni muzej Dunava postavljen je tekst:

“Arheološki muzej Đerdapa, u Kladovu, konstituisan i otvoren 1996. godine u cilju prezentovanja, promocije i korišćenja nasleđa je specijalizovana, najmlađa institucija u oblasti sprovođenja mera integralne zaštite baštine u oblasti Regije Gvozdena vrata/Đerdap, nadležan za arheološku zbirku Đerdap, kulturno, kao i prirodno nasleđe desne obale Dunava, u ovoj regiji.

NJegovo konstituisanje i otvaranje predstavlja jedan od najznačajnijih, realizovanih ciljeva programa Naučno-istraživačkog Projekta Đerdap u oblasti zaštite nasleđa, čime je osiguran i obezbeđen kontiuitet delovanja Projekta Đerdap. Nalazi se u središnjoj tački istražene obale (Golubac-Kladovo-Prahovo), okružen zaštićenom, jedinstvenom i najreperezntativnijom spomeničkom celinom: TABULA TRAIANA (100. godina), reljef sa natpisom urezan na stenu kanjona Donje klisure/Kazan, nedaleko od Tekije/rimska Transdierna, rimska tvrđava Diana (1-6. vek), stanica Gvozedana vrata (od 101. godina) i tvrđava Pontes/Pontes (1-6. vek), tvrđava-mostobran kraj Trajanovog mosta (od 105. godine). Na samome ulazu u grad Kladovo, na obali Dunava, u neposrednoj blizini muzeja je Kladovska srednjovekovna tvrđava-grad (Fetislam)…

Arheološki muzej Đerdapa (Kladovo) je ogranak – muzej u sastavu Narodnog muzeja (Beograd) i tehnički, HE Đerdap d.o.o. (HE Đerdap I, Karataš- Kladovo), jednog od osnivača koji obezbeđuje tehničku podršku, u izvršavanju složenih programskih zadataka – mera zaštite nasleđa.

Iako još uvek nije potpuno zaokružen posao na akviziciji (delovi arheoloških kolekcija još uvek nisu predati muzeju), u njegovim depoima se danas nalazi stotine hiljada artefakata organskog kao i neorganskog porekla (Gradište/Golubac-Dobra-Donji Milanovac-Tekija-Kladovo-Brza Palanka- Mihajlovac-Prahovo), sakupljenih tokom višedecenijskih, sistematskih arheoloških iskopavanja i istraživanja preistorijskih, rimskih ili srednjovekovnih naselja, gradova, nekropola i puteva, tvrđava… podignutih na desnoj obali reke Dunav, u regiji Gvozdena vrata/Đerdap.

Ova muzejska arheološka zbirka se smatra jednom od najreprezentativnijih, sistematski prikupljenih arheoloških zbirki od velikog naučnog interesa.

Tematskim ili multimedijalnim izložbama, manifestacijama, u skladu sa raspoloživim kapacitetima se prezentuju sve ključne preistorijske, rimske, kasnorimske, ranovizantijske ili srednjovekovne epohe – periodi – kulture, u hronološkom rasponu od preko 10 000 godina. Veliki broj izloženih eksponata i arheoloških kolekcija predstavljaju istinske raritete koji, po značaju, prevazilaze granice naše zemlje.

Arheološki muzej Đerdapa, kao mesto očuvanja i promocije značaja zaštite nasleđa Dunava, za izlaganje koristi sve raspoložive alate/medije, u skladu sa kapacitetima svojih sala-galerija, u prostoru unutar i izvan zgrade, u muzejskom parku – lapidariumu muzeja (izložba epigrafskih i kamenih spomenika, na otvorenom).

U foajeu muzeja je velika arheološka karta – eksponat sa precizno unetim savremenim naseljima, nazivima poznatih, istraženih lokacija , pitoreskno, hronološki, markiranih. Urađena je davne 1969. godine za izložbu koju je organizovala SANU u Beogradu, povodom prezentovanja prvih rezultata istraživanja Đerdapa (1964/5-1971/2. godine).

Izložbom foto-panela (mala sala muzeja) na kojima su prezentovani autentični arhivski snimci – crno-bele fotografije poznatijih lokaliteta, upotpunjena je slika o izgledu obale i većeg broja značajnijih, istraženih lokacija, kao i značajnijih događaja vezanih za istoriju sprovođenja mera integralne zaštite, u okviru velikog Naučno-istraživačkog Projekta Đerdap.

…Veličanstveno je stajati na obali Dunava (Plin. Ep. XVI 2), predstavLJa (nad)naslov svake manifestacije i aktivnosti Muzeja Đerdapa, od 1998. godine, kada je prvi put promovisana. Autor ove nadahnute rečenice je Plinije Mlađi (Trajanovo doba).

Preistorijske kolekcije

Na izložbi se mogu videti najstarija artefakta i primerci koji predstavljaju epohu preistorije, koja obuhvata veoma duga razdoblja stare ere, sve do dolaska Rimljana, početkom nove ere. U salama/galerijama Arheološkog muzeja Đerdapa, uz čudesno zagonetne skulpture kulture Lepenski vir (ove odlične, “originalne kopije“ su uradili prof M. Stamenković i S. Savić, poznati vajari-konzervatori Narodnog muzeja u Beogradu), utilitarne ili kultne predmete, izložene su posude i figure od gline prvih zemljoradnika (kultura Starčevo, Vinča), njihov alat i oruđe i pribor od kamena, kosti ili rogova, različite namene, koje koriste stanovnici kamenog doba koje obuhvata nezamislivo duga razdoblja stare ere, od oko (8000)7000-5500/4000 (3000) p.n.e.

Preistorijska kamena artefakata i posude ili figurine od gline, koje su došle sa obala Dunava iz obližnjih naselja, ili nekropola, kod Male Vrbice, Korbova ili Vajuge, na aktuelnoj izložbi su najstarije kolekcije iz perioda kamenog doba-neolita (kulture Starčevo-Vinča).

Periodom razvijene eksploatacije i upotrebe metala, bronzanog i gvozdenog, koje je obeležilo poslednja dva milenija stare ere, postavljeni su temelji nezadrživoj industrijalizaciji i masovnoj upotrebi svih vrsta metala. Karakteristične velike urne (za sahranjivanje), kao i male “hend-mejd“ posude od gline, maštovito dizajnirane kao i figuralna plastika, nakit i oružje i utilitarni predmeti od metala (bakra, bronze, gvožđa) su produkt tehnoloških umeća i ljudskih veština koje su manifestacija cvetnog razdoblja bronzanog i gvozdenog doba. Pojava prvih posuda urađenih na grnčarskom kolu krajem poslednjeg veka stare ere nagovestila je i kraj poslednje etape epohe preistorije i sa dolaskom Rimljana, početke nove, rimske epohe, u ovome sektoru Dunava.

Rimske-kasnorimske-srednjovekovne kolekcije

Od samoga početka nove ere (doba Avgust – Tiberije), tokom prvih šest stotina godina, ove obale Dunava su, geografski, u granicama velike Rimske imperije.

U Muzeju Đerdapa su izloženi eksponati-artefakta, koji potiču iz dobro istraženih fortifikacija, velikih kao i malih tvrđava, vojnih položaja i vojno-tehničkih instalacija, ili iz aglomeracija i nekropola otkrivenih duž rečno-kopnenog, dunavskog puta, rimskog, kasnorimskog ili ranovizantijskog limesa. Poreklom sa raznih strana, ova roba, proizvedena u renomiranim zanatskim centrima, kreirana je za potrebe i po ukusu svih njenih imućnih stanovnika multietničkog sastava, koji su živeli ovde, na već potpuno urbanizovanim obalama rimskog Danubiusa.

Na aktuelnoj izložbi se mogu videti predmeti različite namene i od različitih materijala koji su se koristili u ratu, kao i svakodnevnom životu, za čuvanje i pripremanje hrane, za jelo i piće (amfore, pitosi), zabavu i rekreaciju, ili kao nakit, za ukrašavanje i kao aksesoari (fibule…), ili su pak bili dar omiljenim bogovima, ili dar prilikom sahranjivanja, takođe i prilikom ceremonija, u brojnim svečanostima, u prisustvu ličnosti najvišeg ranga i rimskih imperatora koji su često prisutni, tokom vekova. Pored delova vojne opreme, oruđa ili alata, zanatski,medicinski ili farmaceutski instrumenti, razni predmeti od kamena, gline, stakla ili metala, bronze i gvožđa, ili plemenitih metala ilustruju, svakako, zanimanja i naravno, modne trendove, zatim radionice i njihove majstore-umetnike, kao i niz drugih pojedinosti. Osim što ukazuju na važne događaje, od značaja za vojnu istoriju ili kulturu, najčešće su vrhunske umetničke izrade, te predstavljaju kulturna dobra izuzetnog značaja. Među njima su i vrhunska (umetnička) dela – svetski rariteti.

Epigrafski, kameni spomenici sa natpisima predstavljaju, kao i na ostalim materijalima, izuzetno značajan deo muzejskih kolekcija. Kameni epigrafski spomenici sa natpisima, arhitektonske komponente od trajnih materijala (kanelirani stub…), čuvena serija carskih natpisa urezanih na prirodnim stenama dunavskih klisura, duž obalaskog puta, ili na skulpturama, reljefu, predstavlja, bez sumnje i najznačajniji fenomen viševekovne, rimske epohe ove regije u kojoj se, uprkos nezamislivim prirodnim teškoćama, mnogo i uspešno gradilo, i na osnovu kojih danas, 2000 godina kasnije, nije teško zamisliti izglede nestalih građevina, ili sačuvanih ruševina.

Serija carskih komemorativnih natpisa, uklesnih u prirodne stene visoko iznad osnove uskog puta obalskog puta, otkrivenih na nekoliko tačaka Gornje i Donje klisure, pouzdano datuje gradnju dunavskog puta-limesa. Sudeći po evidentiranim (carskim) natpisima, Tiberije (33/34. godine), Klaudije (46. godine), Domicijan (92/93. godine), Trajan (98/99, 100, 101, 105/6. godine), …Dioklecijan (294-300. godine), gradili su ga i popravljali, ili poboljšavali (odnosno održavali) i o njemu brinuli vladari imperije. Ovi čuveni natpisi, kojima se slave velika graditeljska dela jesu živa, prvorazredna informacija za razumevanje najznačajnijih istorijskih događaja od pre 2000 godina. Na osnovu njih znamo precizne odgovore na najznačajnija pitanja kada je bila neka gradnja, zašto, ko i šta je gradio.

Osim Trajanova dva natpisa iz 100. i 101. godine, svi ostali evidentirani, zajedno sa putem i vojno-tehničkim instalacijama su, od 1970. godine nestali u dubokim vodama dunavskih akumulacija, a jedan broj njih se čuva u Muzeju Đerdapa, u Kladovu. Sa nekih natpisa na stenama dunavskih klisura (Gospođin vir) uzeti su otisci u gipsu i poliesteru. Dva takva otiska u poliesteru rimskih imperatora Klaudija i Domicijana, sačuvana su zahvaljujući brizi Arheološkog muzeja Đerdapa. Zbog značaja su na stalnoj postavci muzeja.

Monumentalniji epigrafski spomenici se mogu videti u lapidariumu-parku Arheološkog muzeja Đerdapa, u Kladovu, ili na lokalitetu (Trajanovi napisi, u klisuri, ili u krugu HE Đerdap 1, kao i na tvrđavama Diana, Pontes i nizvodno).

Dislocirani, najznačajniji natpisi (Trajanovi i Dioklecijanov) se mogu videti u muzeju, na odličnim snimcima – na foto-panelima, uz stučni komentar.

Srednjovekovne kolekcije

Srednjovekovni period započinje eksponatima koji su potvrda trajnog naseljavanja Slovena i konačne slavizacije ovih prostora Podunavlja/Balkana, nakon konačnog napuštanja rimskog limesa, početkom 7. veka. Na izložbi, izborom utilitarnih i luksuznih predmeta od gline, zatim, nakita od staklene paste, bronze, srebra ili zlata, i numizmatičkih nalaza, predstavljen je period kada su ovi prostori bili u usponu i pod jakim uticajem i direktnom dominacijom Vizantije, ili u sastavu srpske srednjovekovne države. Ovaj cvetni period koji pratimo od 11/12 do 14/15 veka (do Otomanskog osvajanja), predstavlja i pravi kontinuitet tradicije (evropske) urbane kulture u ovome sektoru Podunavlja, naseljenog imućnim gradskim stanovništvom, o čemu svedoče izloženi nalazi, koji potiču iz srednjovekovnih aglomeracija, hrišćanskih crkava i nekropola uz njih.

Tokom kasnosrednjovekovnog razdoblja, u dugoj borbi oko interesnih sfera između srednjoevropskih zemalja i Otomanskog carstva, koji su obeležili period 17-18/19. veka, u ovoj Regiji je podignuto nekoliko poznatih, srednjovekovnih tvrđava. Posle srednjovekovnih tvrđava Ram i Golubac, koje su na ulazu u klisure Dunava, u sektoru Tekija -Kladovo, na desnoj obali i na ostrvima je podignuto nekoliko snažnih tvrđava/bastiona (delom potopljene-vidlljve): stenovita tvrđava desne obale Elizabetfort (delom potopljena) i oko 15 km nizvodno, solidno očuvana Kladovska srednjovekovna tvrđava, kastel/tvrđava (Fet(h)islam). Dve moćne, poznate tvrđave na ostrvima između ovih tačaka, Adakale(5 km nizvodno od Tekije, naspram Fort Elizabet) i na Banskom ostrvu/Banului (Karataš/Gura Vaii) su potopljene. Deo tvrđave na Adakaleu je restauriran na rumunskom ostrvu Simian/Simian, nizvodno.

http://www.virtuelnimuzejdunava.rs/srbija/informacije/narodni-muzej-u-beogradu—arheoloski-muzej-djerdapa.13.html

Arheološki muzej Đerdapa, u Kladovu, konstituisan i otvoren 1996. godine u cilju prezentovanja, promocije i korišćenja nasleđa je specijalizovana, najmlađa institucija u oblasti sprovođenja mera integralne zaštite baštine u oblasti Regije Gvozdena vrata/Đerdap, nadležan za arheološku zbirku Đerdap, kulturno, kao i prirodno nasleđe desne obale Dunava, u ovoj regiji.

Njegovo konstituisanje i otvaranje predstavlja jedan od najznačajnijih, realizovanih ciljeva programa Naučno-istraživačkog Projekta Đerdap u oblasti zaštite nasleđa, čime je osiguran i obezbeđen kontiuitet delovanja Projekta Đerdap.

Iako još uvek nije potpuno zaokružen posao na akviziciji (delovi arheoloških kolekcija još uvek nisu predati muzeju), u njegovim depoima se danas nalazi stotine hiljada artefakata organskog kao i neorganskog porekla (Gradište/Golubac-Dobra-Donji Milanovac-Tekija-Kladovo-Brza Palanka-Mihajlovac-Prahovo), sakupljenih tokom višedecenijskih, sistematskih arheoloških iskopavanja i istraživanja preistorijskih, rimskih ili srednjovekovnih naselja, gradova, nekropola i puteva, tvrđava… podignutih na desnoj obali reke Dunav, u regiji Gvozdena vrata/Đerdap.

(tekst: Narodni muzej u Beogradu – Arheološki muzej Đerdapa)

http://www.virtuelnimuzejdunava.rs/srbija/informacije/narodni-muzej-u-beogradu—arheoloski-muzej-djerdapa.13.html

Ranko Jakovljević